Fenerbahçe-Beşiktaş derbisi: Maç nerede kazanılır?

Fenerbahçe ile Beşiktaş arasındaki derbiye yalnızca puan durumu, kadro kalitesi ya da klasik “derbilerin favorisi olmaz” cümlesi üzerinden bakmak bu kez özellikle eksik kalıyor. Çünkü iki takımın sezonun ilk bölümünde ürettiği veriler, birbirine zıt ama doğrudan temas eden iki oyun karakteri gösteriyor. Fenerbahçe daha fazla hücum hacmi yaratan, daha çok şut çeken, daha fazla büyük fırsat bulan ve topa her zaman hükmetmeden de tehdit üretebilen bir takım görüntüsü verirken, Beşiktaş daha az pozisyon veren, oyunun bazı bölümlerinde rakibi kendi sahasına itebilen ancak top kaybı sonrasında özellikle geniş alan savunmasında kırılganlaşabilen bir yapıya sahip. Bu nedenle derbi, kimin daha fazla topa sahip olacağından çok, topun kaybedildiği anda kimin ne yaptığı üzerinden çözülebilir.

Fenerbahçe’nin son lig maçları bu açıdan oldukça net bir tablo ortaya koyuyor. Sarı-lacivertliler maç başına yaklaşık 2,34 xG üretirken 20’nin üzerinde şut buluyor ve rakip ceza sahasına ortalama 34 kez dokunuyor. Bu üretim, Fenerbahçe’nin hücumda yalnızca topa sahip olmaya yaslanmadığını gösteriyor. Samsunspor karşısında topa daha az sahip olmasına rağmen rakibinden çok daha fazla şut çekmesi, daha fazla isabet bulması ve belirgin biçimde daha yüksek xG üretmesi, takımın orta bloktan ve geçişlerden ne kadar etkili olabildiğini ortaya koydu. Bu, Beşiktaş açısından özellikle kritik bir veri; çünkü siyah-beyazlıların en savunmasız kaldığı anlar çoğu zaman yerleşik savunma yaptığı anlar değil, hücumdan savunmaya dönerken takım boyunun açıldığı anlar oluyor.

Beşiktaş’ın rakibe verdiği xG’nin düşük olması ilk bakışta önemli bir savunma başarısına işaret ediyor. Gerçekten de siyah-beyazlılar ligde rakiplerine Fenerbahçe’den daha az kaliteli pozisyon verdi. Ancak bu istatistik tek başına savunmanın kusursuz işlediği anlamına gelmiyor. Özellikle beklerin aynı anda ileri çıktığı, orta saha hattının hücuma fazla yaklaştığı ve top kaybından sonra stoperlerin geniş alanda yalnız bırakıldığı bölümlerde Beşiktaş savunması ciddi risk üretiyor. Hradec karşılaşmasında rakibin dokuz isabetli şut ve dört büyük fırsat bulması, kalecinin sekiz kurtarış yapmak zorunda kalması bunun açık örneğiydi. Beşiktaş son savunma hamlelerinde direnç gösterebiliyor ama savunmaya geçişte aynı güveni vermiyor. Fenerbahçe’nin Greenwood, Kerem, Oğuz gibi boş alan gördüğünde hızla kaleye gidebilen oyuncuları düşünüldüğünde, derbinin en tehlikeli senaryolarından biri tam olarak burada ortaya çıkıyor.

Bu eşleşmede Fenerbahçe’nin avantajı, Beşiktaş’ın hücum etmek zorunda kaldığında verdiği alanları kullanabilecek oyuncu profiline sahip olması. Özellikle Greenwood’un sağdan iç koridora yaptığı koşular, topu ayağına aldığında şut tehdidi yaratabilmesi ve hücumun bozulduğu anlarda bile kendi pozisyonunu üretebilmesi Beşiktaş savunmasını zorlayabilir. Konyaspor karşısında yüksek xG üretmesi, iki gol ve bir asist çıkarması yalnızca form göstergesi değil, aynı zamanda bu derbide nasıl kullanılabileceğinin de ipucu. Beşiktaş savunması çizgi halinde öne çıktığında ya da bekler ileri gittiğinde Greenwood’un karşısında yalnızca bir bek değil, zaman zaman geniş alanda geri koşmak zorunda kalan bir stoper de kalabilir. Bu da Fenerbahçe’nin en çok isteyeceği eşleşmelerden biri olur.

Ancak Beşiktaş’ın Fenerbahçe’ye zarar verebileceği alanlar da az değil. Fenerbahçe’nin Konyaspor karşısında 17 şut, sekiz isabetli şut, beş büyük fırsat ve 2,15 xG vermesi savunmanın hâlâ kırılabilir olduğunu gösterdi. Ederson’un yaptığı kurtarışlar skorun daha farklı bir yere gitmesini engelledi. Bu nedenle Beşiktaş’ın Çorum karşısında gösterdiği hücum dönüşümü derbi öncesi küçümsenmemeli. Siyah-beyazlılar o maçta 18 şuttan 2,86 xG çıkardı, beş büyük fırsat üretti ve şutlarının büyük bölümünü ceza sahası içinden kullandı. Sezon başındaki bazı maçlarda görülen “çok şut ama düşük kalite” problemi bu kez belirgin biçimde azaldı. Vlahovic’in 1,23 xG üzerinden üç gol üretmesi, Trossard ve Orkun’un yüksek yaratıcı katkı vermesi, Beşiktaş’ın artık yalnızca topa sahip olan değil, ceza sahasında daha kaliteli işler yapabilen bir takıma dönüşebileceğini gösteriyor.

Bu nedenle derbinin orta saha savaşı, oyunun geri kalanını belirleyecek kadar önemli. Fenerbahçe’nin Kanté ve Guendouzi ile kurduğu fiziksel ve dinamik merkez, Beşiktaş’ın Orkun-Salih bağlantısını bozmayı başarırsa siyah-beyazlıların hücumu kanatlara sıkışabilir. Bu durumda Beşiktaş daha fazla orta yapmak, daha fazla bireysel aksiyona gitmek ve merkezi daha az kullanmak zorunda kalır. Fenerbahçe de topu kazandığı anda geniş boşluklara çıkabilir. Buna karşılık Orkun topu rahat alır, yüzünü kaleye döner ve Fenerbahçe orta sahasının arkasına düzenli pas sokabilirse maçın dengesi değişir. Vlahovic’in stoperleri geriye itmesi, Trossard’ın iç koridorlara yaklaşması ve kanat oyuncularının ikinci koşuları, Fenerbahçe savunmasını Konyaspor maçında olduğu gibi ceza sahası çevresinde zorlayabilir. Bu yüzden maçın görünmeyen düğümü Vlahovic ile Skriniar arasındaki mücadeleden çok, Kanté-Guendouzi ikilisinin Orkun’u ne kadar sınırlayabileceğinde yatıyor.

Derbinin ilk golü bu nedenle yalnızca skor avantajı yaratmayacak, oyunun hangi takımın istediği biçimde oynanacağını da belirleyecek. Fenerbahçe öne geçerse Beşiktaş daha fazla oyuncuyla ileri çıkmak zorunda kalacak ve maç genişleyecek. Bu senaryo, Fenerbahçe’nin geçiş hücumunu güçlendirir ve ikinci gol ihtimalini artırır. Beşiktaş öne geçerse ise roller tersine döner. Fenerbahçe yerleşik savunmaya karşı daha fazla üretmek zorunda kalır, hücumun ritmi yavaşlayabilir ve Lyon maçında görüldüğü gibi yüksek ceza sahası dokunuşu düşük xG’ye dönüşebilir. Beşiktaş da Vlahovic üzerinden topu tutarak ve Trossard ile hızlı çıkışlar yaparak oyunu kendi istediği noktaya çekebilir. Bu nedenle derbinin ilk 20-25 dakikası yalnızca psikolojik değil, taktik açıdan da olağanüstü değerli olacak.

Veriler ışığında Fenerbahçe’nin bu maça biraz daha avantajlı girdiğini söylemek mümkün. Bunun temel nedeni kadro kalitesinden çok oyun eşleşmesi. Fenerbahçe’nin en iyi yaptığı işlerden biri, rakip hücum ederken oluşan boşlukları hızlı ve kaliteli biçimde kullanmak; Beşiktaş’ın en çok sorun yaşadığı alanlardan biri ise tam olarak bu geçiş savunması. Buna karşılık Beşiktaş’ın son dönemde ceza sahası içindeki üretim kalitesini yükseltmesi, Fenerbahçe savunmasının da tamamen güvenli olmadığını gösteriyor. Bu nedenle tek taraflı bir maç beklemek için güçlü bir gerekçe yok. Daha olası senaryo, oyunun bölümler halinde el değiştirdiği, iki takımın da rakibinin zayıf yönüne temas ettiği ve ilk golün maçın biçimini keskin biçimde değiştirdiği bir derbi.

Mevcut verilerle Fenerbahçe’yi yaklaşık yüzde 44, beraberliği yüzde 29, Beşiktaş’ı yüzde 27 olasılıkla değerlendiriyorum. Bunlar matematiksel bahis oranları değil, son maç verileriyle oyun eşleşmesinin birlikte okunmasından çıkan yaklaşık değerler. En olası skor senaryosu Fenerbahçe’nin 2-1 kazanması; ikinci güçlü ihtimal ise 1-1 beraberlik. Ancak maçın asıl hikâyesi skor tahmininden daha ilginç olabilir. Beşiktaş’ın topa daha fazla sahip olduğu, Fenerbahçe’nin ise daha az topla daha yüksek kaliteli pozisyonlar ürettiği bir derbi hiç şaşırtıcı olmaz. Çünkü iki takımın sezon başından bu yana gösterdiği oyun karakterleri bir cümlede özetlenirse, Fenerbahçe daha fazla tehdit üretirken Beşiktaş daha fazla kontrol arıyor. Cumartesi gecesi hangi yaklaşımın diğerini kıracağı, derbinin sonucunu belirleyecek.